{"id":51,"date":"2014-08-01T13:00:28","date_gmt":"2014-08-01T11:00:28","guid":{"rendered":"http:\/\/amity.com.pl\/index.php\/2014\/08\/01\/doswiadczenia-treningu-zastepowania-agresji-art-w-terapii-uczniow-z-rozpoznaniem-zespolu-aspergera-i-wsparciem-ich-rodzicow\/"},"modified":"2019-10-15T10:57:27","modified_gmt":"2019-10-15T08:57:27","slug":"doswiadczenia-treningu-zastepowania-agresji-art-w-terapii-uczniow-z-rozpoznaniem-zespolu-aspergera-i-wsparciem-ich-rodzicow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amity.pl\/?p=51","title":{"rendered":"Do\u015bwiadczenia Treningu Zast\u0119powania Agresji (ART) w terapii uczni\u00f3w z rozpoznaniem Zespo\u0142u Aspergera i wsparciem ich rodzic\u00f3w."},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/span>Jolanta G\u0119siarz, Anna Chrzanowska<\/span><\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 3 w Cz\u0119stochowie<\/span><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Wst\u0119p<\/span><\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d uczni\u00f3w ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w Polsce, rozpoznania zburze\u0144 ze spektrum autyzmu, w tym Zespo\u0142u Aspergera, stanowi\u0105 trzeci\u0105 najcz\u0119stsz\u0105 jednostk\u0119 diagnostyczn\u0105, po upo\u015bledzeniu umys\u0142owym i niepe\u0142nosprawno\u015bci ruchowej. Dzieci i m\u0142odzie\u017c z Zespo\u0142em Aspergera przejawiaj\u0105 deficyty w sferze kompetencji spo\u0142ecznych, emocjonalnych, oraz w zakresie rozpoznawania stan\u00f3w umys\u0142u \u2013 przyswajania cudzej perspektywy poznawczej. Charakteryzuje ich wycofanie, brak umiej\u0119tno\u015bci nawi\u0105zywania swobodnego kontaktu z r\u00f3wie\u015bnikami, cz\u0119\u015b\u0107 z nich nie jest zainteresowana wchodzeniem w relacje z innymi. Nie potrafi\u0105 modulowa\u0107 swoich zachowa\u0144 w odpowiedzi na kontekst sytuacyjny. Pope\u0142niaj\u0105 cz\u0119sto gafy, m\u00f3wi\u0105c lub robi\u0105c co\u015b, co ura\u017ca, lub dra\u017cni innych. Wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 nie\u015bwiadome istnienia niepisanych regu\u0142 i zasad postepowania w sytuacjach spo\u0142ecznych. Zdarza si\u0119, \u017ce ich zachowanie mo\u017ce by\u0107 odbierane, jako \u015bwiadoma prowokacja i doprowadza do konfliktu. W nowych sytuacjach, kiedy czuj\u0105 si\u0119 zdezorientowani bywaj\u0105 impulsywni, reaguj\u0105 agresj\u0105. W konsekwencji \u2013 cz\u0119sto kierowane s\u0105 do nauczania indywidualnego, co dodatkowo pog\u0142\u0119bia ich wyobcowanie. Uczniowie z Zespo\u0142em Aspergera potrzebuj\u0105 treningu umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych, treningu rozumienia w\u0142asnych uczu\u0107 i kontroli z\u0142o\u015bci, wa\u017cne jest dla nich r\u00f3wnie\u017c poszerzenie perspektywy poznawczej, na przyk\u0142ad poprzez grupowe rozwa\u017cania dylemat\u00f3w moralnych. Odpowiedzi\u0105 na te potrzeby mo\u017ce by\u0107 terapia poznawczo-behawioralna, taka jak dostosowany ART A. Goldsteina, B. Glicka, J. Gibbsa.<\/p>\n

Grupy ART<\/strong><\/p>\n

Po uzyskaniu kwalifikacji trenerskich ART w Instytucie Amity (w 2006 roku) adaptujemy ART w poradni psychologiczno-pedagogicznej w terapii dzieci i m\u0142odzie\u017cy z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i ich rodzicami. W latach 2006-2012 w ART uczestniczy\u0142o 52 dzieci i tyle samo rodzic\u00f3w, z tego oko\u0142o 30 os\u00f3b (58%) uko\u0144czy\u0142o ca\u0142y program. Terapi\u0119 prowadzi\u0142o dw\u00f3ch trener\u00f3w. W latach 2012 – 2014 w zaj\u0119ciach uczestniczy 22 dzieci i tyle samo rodzic\u00f3w, terapi\u0119 prowadzi jeden trener z pomoc\u0105 rodzic\u00f3w. Od 2012 roku przy prowadzeniu zaj\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z nami Zdzis\u0142awa \u015awierczy\u0144ska i Danuta \u017bal.<\/p>\n

Jedna grupa liczy od czterech do siedmiu dzieci i tyle samo rodzic\u00f3w. Podczas pierwszego spotkania uczestnicy s\u0105 poinformowani, \u017ce prowadzone zaj\u0119cia to adaptacja metody ART, „treningu zast\u0119powania agresji”. Dan\u0105 grup\u0119 tworz\u0105 dzieci w podobnym wieku (r\u00f3\u017cnica 2-3 lat) oraz na podobnym poziomie zaawansowania w zakresie umiej\u0119tno\u015bci emocjonalno \u2013 spo\u0142ecznych i poznawczych. Najliczniejsze s\u0105 grupy dla uczni\u00f3w ze szk\u00f3\u0142 podstawowych. Spotkania odbywaj\u0105 si\u0119 1 raz w tygodniu, trwaj\u0105 ok. jednej godziny. W nast\u0119puj\u0105cych po sobie tygodniach realizowane s\u0105 kolejno: zaj\u0119cia doskonal\u0105ce umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142eczne, trening kontroli z\u0142o\u015bci i emocji, trening wnioskowania moralnego. Ten rytm powtarza si\u0119 a\u017c do zako\u0144czenia terapii. Za aktywno\u015b\u0107 na zaj\u0119ciach uczestnicy dostaj\u0105 punkty, kt\u00f3re mog\u0105 wymieni\u0107 w domu na konkretne przywileje. Grupa spotyka si\u0119 przez 2 \u2013 3 lata (przy czym dzieci kt\u00f3re osi\u0105gaj\u0105 najwi\u0119ksze post\u0119py ko\u0144cz\u0105 trening wcze\u015bniej ni\u017c inne). Zako\u0144czenie terapii przez ucznia traktujemy jako jego nobilitacj\u0119, wej\u015bcie na wy\u017cszy poziom. Jednocze\u015bnie, po zako\u0144czeniu zaj\u0119\u0107 dziecko jest wspierane (monitorowane) poprzez konsultacje indywidualne i grupowe z rodzicami. Dziecko wie te\u017c, \u017ce w razie trudno\u015bci zawsze mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do grupy.<\/p>\n

Trening umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych<\/strong><\/p>\n

Rozpoczynamy od podstawowych umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych: powitanie, przedstawianie si\u0119, s\u0142uchanie, rozpoczynanie rozmowy, prowadzenie rozmowy, m\u00f3wienie komplement\u00f3w, dzi\u0119kowanie, zadawanie pyta\u0144, przepraszanie, wykonywanie polece\u0144, w\u0142\u0105czanie si\u0119 do rozmowy, proszenie o pomoc, przedstawianie innej osoby, ignorowanie. Stopniowo wprowadzamy umiej\u0119tno\u015bci bardziej zaawansowane: wyra\u017canie swoich uczu\u0107, zachowanie si\u0119 podczas gry, radzenie sobie z przegrywaniem, skar\u017cenie si\u0119 i inne. Trudniejsze umiej\u0119tno\u015bci odgrywaj\u0105 wraz z dzie\u0107mi rodzice, modeluj\u0105c w\u0142a\u015bciwe schematy spo\u0142eczne. Zasad\u0105 jest, \u017ce ka\u017cdy uczestnik grupy uczestniczy cho\u0107 raz w odgrywaniu roli. \u0106wiczenia domowe umiej\u0119tno\u015bci wykonywane s\u0105 w codziennym \u017cyciu przy obecno\u015bci rodzica, pe\u0142ni\u0105cego rol\u0119 trenera transferu. W por\u00f3wnaniu z klasycznym ART, trening wspomagany dodatkowymi pomocami dydaktycznymi (np. ilustracjami) oraz wsp\u00f3\u0142prac\u0105 rodzic\u00f3w.<\/p>\n

Trening kontroli z\u0142o\u015bci oraz emocji prostych i z\u0142o\u017conych<\/strong><\/p>\n

Przed rozpocz\u0119ciem treningu kontroli z\u0142o\u015bci wprowadzamy zaj\u0119cia na temat rozpoznawania emocji prostych (strach, rado\u015b\u0107, smutek, z\u0142o\u015b\u0107, wstr\u0119t), a nast\u0119pnie cykl treningowy kontroli z\u0142o\u015bci wed\u0142ug B. Glicka i J. Gibbsa (Trening Zast\u0119powania Agresji ART, trzecie wydanie). Po odbyciu treningu kontroli z\u0142o\u015bci uczestnicy skutecznie stosuj\u0105 monity w praktycznych sytuacjach. Bywa tak, \u017ce trening kontroli z\u0142o\u015bci zostaje zako\u0144czony, a uczestnicy maj\u0105 trudno\u015bci z radzeniem sobie z innymi emocjami. W tych przypadkach kontynuujemy trening z\u0142o\u017conych emocji (wstyd, zazdro\u015b\u0107, ch\u0119\u0107 zemsty, za\u017cenowanie itp.), wed\u0142ug w\u0142asnych scenariuszy.<\/p>\n

\n

Przyk\u0142ad scenariusza: Uczucie zazdro\u015bci \u2013 jak sobie z nim poradzi\u0107?<\/strong><\/em><\/p>\n

Wprowadzenie dla rodzic\u00f3w: dzieci najcz\u0119\u015bciej odczuwaj\u0105 zazdro\u015b\u0107 wobec r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w lub rodze\u0144stwa kiedy \u201dboli\u201d je, \u017ce inni maj\u0105 co\u015b czego nie maj\u0105 one same (rzeczy materialne). Odczuwaj\u0105 te\u017c siln\u0105 zazdro\u015b\u0107 o wszelkie nagrody spo\u0142eczne \u2013pochwa\u0142y, uznanie, sukcesy, mi\u0142o\u015b\u0107, posiadanie wielu przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rych do\u015bwiadczaj\u0105 inni. Dzieci od najm\u0142odszych lat ucz\u0105 si\u0119, \u017ce przejawianie zazdro\u015bci jest z\u0142e, nieakceptowane przez innych i przynosi wstyd tej osobie, wi\u0119c zaprzeczaj\u0105 tym uczuciom, staraj\u0105 si\u0119 je ukrywa\u0107, jednocze\u015bnie czuj\u0105c si\u0119 pokrzywdzone, gorsze. U dziecka mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 z\u0142o\u015b\u0107, agresja przeciw wszystkiemu co t\u0119 zazdro\u015b\u0107 wywo\u0142a\u0142o, – mo\u017ce np. wy\u015bmia\u0107 osob\u0119 wobec ,kt\u00f3rej doznaje tego uczucia, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b jej szkodzi\u0107. To bardzo z\u0142o\u017cone uczucie, w kt\u00f3rym czujemy zar\u00f3wno niech\u0119\u0107, \u017cal, przykro\u015b\u0107, poczucie zawodu a nawet poczucie winy.)<\/span><\/em><\/p>\n

1. Wsp\u00f3lna dyskusja na temat zazdro\u015bci: – co to jest zazdro\u015b\u0107?; – co czuje cz\u0142owiek kt\u00f3ry zazdro\u015bci?; – co wtedy my\u015bli o sobie i o innych?; – co robi i jak si\u0119 zachowuje osoba zazdrosna?; <\/em>
\n2. Uczestnicy w parach rozwa\u017caj\u0105 zagadnienia: – dlaczego dzieci i doro\u015bli odczuwaj\u0105 zazdro\u015b\u0107?; – czego najcz\u0119\u015bciej dotyczy odczuwana zazdro\u015b\u0107?; – komu zazdro\u015bcimy?<\/em>
\n3. Czuj\u0119 zazdro\u015b\u0107 \u2013 jak sobie z tym poradzi\u0107 \u2013 scenki tematyczne<\/em>
\n4. Nasze \u201elekarstwo\u201d na zazdro\u015b\u0107 to \u2026\u2026 – stworzenie grupowej recepty.\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n

\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Trening wnioskowania moralnego<\/strong><\/p>\n

Osoby agresywne podejmuj\u0105 niedojrza\u0142e decyzje spo\u0142eczne, poniewa\u017c rozumuj\u0105 typowo na ni\u017cszych stadiach rozwoju moralnego, przejawiaj\u0105c op\u00f3\u017anienie moralne. M\u0142odzie\u017c z Zespo\u0142em Aspergera z regu\u0142y rozumuje na wy\u017cszych stadiach rozwoju moralnego, a mimo to ich decyzje spo\u0142eczne bywaj\u0105 niedojrza\u0142e, nieadekwatne do sytuacji. Obserwujemy te\u017c, \u017ce osoby te zak\u0142adaj\u0105, \u017ce inni my\u015bl\u0105 tak samo, jak oni, i trudno im zrozumie\u0107 inne, ni\u017c w\u0142asne, motywy zachowania.
\nZ tych wzgl\u0119d\u00f3w nasz trening wnioskowania moralnego w wi\u0119kszym stopniu nawi\u0105zuje do klasycznej procedury Kohlberga (Trening Zast\u0119powania Agresji ART, pierwsze wydanie 1987), i w\u0142\u0105cza podej\u015bcie ANIMA opracowane przez Ew\u0119 i Jacka Morawskich (Ewa Morawska, Jacek Morawski: Praktyk zast\u0119powania agresji Amity ART, Instytut Amity, Warszawa 2011). Celem treningu jest w wi\u0119kszym stopniu doskonalenie sposobu podejmowania optymalnych decyzji moralnych, poszerzanie perspektywy moralnej, rozwijanie teorii umys\u0142u, ni\u017c wszczepianie warto\u015bci czy umoralnianie. Dylematy uk\u0142adamy same, dostosowuj\u0105c ich tematyk\u0119 do aktualnych potrzeb cz\u0142onk\u00f3w grupy.<\/p>\n

\n

Przyk\u0142ad scenariusza: Dylemat Wojtka.<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n

Pewnego dnia brat Wojtka, Piotr, powierza Wojtkowi sekret: Piotr zatka\u0142 plastelin\u0105 dziurk\u0119 od klucza w drzwiach do klasy. Lekcja si\u0119 nie odby\u0142a, bo nie mo\u017cna by\u0142o otworzy\u0107 drzwi. Pani Dyrektor powiedzia\u0142a, \u017ce trzeba b\u0119dzie zwr\u00f3ci\u0107 pieni\u0105dze za napraw\u0119 zamka i kaza\u0142a, aby do szko\u0142y zg\u0142osi\u0142a si\u0119 mama. Ch\u0142opcy wiedz\u0105, \u017ce mama choruje na serce i nie powinna si\u0119 denerwowa\u0107. Na dodatek rodzina jest bardzo biedna, by\u0107 mo\u017ce rodzic\u00f3w nie b\u0119dzie sta\u0107 na dodatkowy wydatek jakim by\u0142aby naprawa drzwi w klasie. Piotr m\u00f3wi, \u017ce nie chce denerwowa\u0107 mamy, wi\u0119c nic nie powie w domu i przestanie chodzi\u0107 do szko\u0142y, aby nie spotka\u0107 pani Dyrektor. Wr\u00f3ci do szko\u0142y jak \u201esprawa przycichnie\u201d. Wojtek pami\u0119ta, \u017ce rodzice wymagaj\u0105 od nich, by zawsze m\u00f3wili prawd\u0119, jednak Piotr prosi go, by nikomu nie wyjawi\u0142 sekretu.<\/em><\/p>\n

\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Dylemat jest ilustrowany w formie prostego komiksu, do kt\u00f3rego do\u0142\u0105czone jest oko\u0142o dziesi\u0119ciu pyta\u0144. Uczniowie czytaj\u0105 dylemat i pisemnie odpowiadaj\u0105 na pytania. Potem nast\u0119puje dyskusja na forum, w kt\u00f3rej broni\u0105 swoich stanowisk, rozwa\u017caj\u0105c r\u00f3\u017cne warianty. Je\u015bli trudno im postawi\u0107 si\u0119 w roli Wojtka czy innych os\u00f3b – odgrywaj\u0105 role ilustruj\u0105ce poszczeg\u00f3lne pytania. W omawianym dylemacie motyw dojrza\u0142ej, autentycznej troski o brata czy mam\u0119 jest zwykle dla uczestnik\u00f3w ma\u0142o wa\u017cny. Ostatecznie w wi\u0119kszo\u015bci dochodz\u0105 do przekonania, \u017ce nale\u017cy powiedzie\u0107 prawd\u0119 rodzicom, bo tak jest sprawiedliwie.<\/span><\/p>\n

Wyniki treningu<\/span><\/strong><\/p>\n

Z ankiet przeprowadzonych w latach 2006-2014 z rodzicami dzieci obj\u0119tych terapi\u0105 wynika, \u017ce u uczni\u00f3w nast\u0105pi\u0142a poprawa: lepsza jest komunikacja z dzie\u0107mi, s\u0142uchaj\u0105 polece\u0144 nauczycieli, nauczyli si\u0119 zachowywa\u0107 prospo\u0142ecznie w r\u00f3\u017cnych sytuacjach, zmniejszy\u0142a si\u0119 liczba zachowa\u0144 agresywnych (agresji werbalnej i niewerbalnej). Dzieci obj\u0119te terapi\u0105 sprawiaj\u0105 mniej trudno\u015bci wychowawczych na lekcjach. 98% dzieci, ucz\u0119szczaj\u0105cych na terapi\u0119, potrafi funkcjonowa\u0107 w systemie klasowo \u2013 lekcyjnym. Te, kt\u00f3re ucz\u0105 si\u0119 w systemie indywidualnym, w trakcie lub po ART cz\u0119sto wracaj\u0105 do systemu lekcyjnego. Zapobiega to izolacji spo\u0142ecznej dzieci z Zespo\u0142em Aspergera i ogranicza liczb\u0119 orzecze\u0144 o indywidualnym nauczaniu, co obni\u017ca te\u017c koszty edukacji. Rodzice wskazuj\u0105, \u017ce dzi\u0119ki udzia\u0142owi w zaj\u0119ciach oni sami: uspokoili w\u0142asne emocje, uzyskali wskaz\u00f3wki jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107 w sytuacjach trudnych.<\/p>\n

Podczas konferencji z prof. Tonym Attwoodem – kt\u00f3ry prowadzi terapi\u0119 poznawczo-behawioraln\u0105 dla os\u00f3b z Zespo\u0142em Aspergera – dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce za najlepsze kryterium ewaluacji uwa\u017ca frekwencj\u0119 uczestnik\u00f3w. U nas te\u017c frekwencja by\u0142a i jest dobra, jedna z wy\u017cszych spo\u015br\u00f3d grup terapeutycznych w poradni.<\/p>\n

 <\/p>\n

O Autorkach<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Jolanta G\u0119siarz<\/strong> jest pedagogiem w Zespole Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych PP-P Nr 3 w Cz\u0119stochowie, gdzie prowadzi opisywan\u0105 terapi\u0119 grupow\u0105. Z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 z rozpoznaniem zaburze\u0144 ze spektrum autyzmu pracuje od 22 lat. W roku 2006 uzyska\u0142a kwalifikacje trenerskie ART w Instytucie Amity w Warszawie. Kontakt: jjgs@poczta.onet.pl<\/p>\n

Anna Chrzanowska<\/strong> jest psychologiem. Do 2012 roku pracowa\u0142a w Publicznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 3 w Cz\u0119stochowie. Z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 z rozpoznaniem zaburze\u0144 ze spektrum autyzmu pracuje od 11 lat. W roku 2006 uzyska\u0142a kwalifikacje trenerskie ART w Instytucie Amity w Warszawie Od 2012 roku jest na emeryturze i prowadzi zaj\u0119cia rewalidacyjne z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 ze spektrum autyzmu. Kontakt: acha07@op.pl<\/p>\n

 <\/p>\n

Download English version below: Experience of Aggression Replacement Training (ART) in treating pupils with diagnosed Asperger Syndrome and support of their parents<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Jolanta G\u0119siarz, Anna Chrzanowska Zesp\u00f3\u0142 Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 3 w Cz\u0119stochowie\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-51","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-strefa-wiedzy"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1188,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51\/revisions\/1188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/amity.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}